دکتر مریم پورآدینه، معاون فنی بهداشت دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی در گفت و گو با وبدا با اشاره به اهمیت پزشک خانواده و نظام ارجاع در مدیریت خدمات سلامت اظهار کرد: خدمات سلامت در کشور در سه سطح تعریف شده است. سطح اول از خانه‌های بهداشت در روستاها و پایگاه‌های سلامت در شهرها آغاز می‌شود و سپس به مراکز خدمات جامع سلامت می‌رسد و در صورت نیاز، افراد برای دریافت خدمات تخصصی به سطح دوم و خدمات فوق تخصصی بستری در سطح سوم ارجاع داده می‌شوند.

 

وی افزود: پزشک خانواده روستایی از سال‌های گذشته در کشور پایه‌ریزی و اجرا شده و افراد بر اساس بیمه پایه خود می‌توانند از این خدمات بهره‌مند شوند. در شهرها نیز با اجرای پزشک خانواده شهری، مسئولیت سلامت یک جمعیت مشخص به پزشک خانواده و مراقب سلامت واگذار می‌شود تا خدمات سلامت در قالب نظام ارجاع به شکل منظم ارائه شود.

 

دکتر پورآدینه ادامه داد: اجرای پزشک خانواده شهری به ‌زودی در خراسان شمالی آغاز می‌شود و از ۲۵ خرداد شهرستان جاجرم به عنوان نقطه آغاز این برنامه انتخاب شده است. در این طرح، هر جمعیت مشخص تحت پوشش یک پزشک خانواده و مراقب سلامت قرار می‌گیرد تا خدمات سلامت به‌ صورت مستمر و هدفمند ارائه شود.

 

وی تصریح کرد: هدف اصلی نظام ارجاع کاهش هزینه‌های درمانی، پیشگیری از بروز بیماری‌ها و افزایش کیفیت زندگی مردم است. به‌طوری‌که تلاش می‌شود خدمات سلامت از مرحله پیشگیری و مراقبت آغاز شود تا افراد کمتر با بیماری‌های صعب‌العلاج یا بیماری‌هایی با هزینه‌های سنگین درمانی مواجه شوند.

 

معاون فنی بهداشت دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی در ادامه با تشریح خدمات حوزه سلامت گفت: خدمات حوزه سلامت بر اساس مراقبت‌های اولیه بهداشتی طراحی شده و شامل آموزش، پیشگیری، غربالگری، مراقبت و در نهایت ارجاع و درمان است. برای هر گروه سنی و همچنین گروه‌های تخصصی برنامه‌های مشخصی تدوین شده که در مراکز خدمات جامع سلامت و پایگاه‌های بهداشت به مردم ارائه می‌شود.

 

وی افزود: در سطح اول خدمات، برنامه‌های مراقبتی بر اساس گروه‌های سنی طراحی شده و متناسب با نیازهای هر گروه ارائه می‌شود. برای کودکان دو نوع خدمت پیش‌بینی شده است. اگر کودک بیمار باشد در قالب برنامه «مراقبت‌های ادغام‌یافته ناخوشی‌های اطفال» (مانا) ارزیابی می‌شود و بر اساس علائم بیماری، خدمات لازم دریافت کرده یا در صورت نیاز به پزشک مرکز خدمات جامع سلامت ارجاع داده می‌شود.

 

دکتر پورآدینه ادامه داد: در صورتی که کودک نیاز به مراقبت‌های سلامت داشته باشد، خدماتی مانند واکسیناسیون در دو سال نخست زندگی، سنجش رشد، پایش وضعیت تغذیه و ارزیابی تکامل کودک انجام می‌شود. وضعیت تکامل کودک نیز از طریق پرسشنامه‌های استاندارد بررسی شده و در صورت نبود مشکل، این پایش‌ها تا پنج سالگی ادامه دارد و در کنار آن آموزش‌های لازم به والدین ارائه می‌شود.

 

وی گفت: در حوزه تغذیه نیز مکمل‌های دارویی برای کودکان در نظر گرفته شده که از شش ماهگی و همزمان با تغذیه با شیر مادر آغاز می‌شود و تا دو سالگی ادامه دارد. نوع مکمل‌ها نیز متناسب با سن کودک تغییر می‌کند. به‌عنوان مثال در زیر یک سال قطره ویتامین و آهن تجویز می‌شود و در سنین بالاتر به مولتی‌ویتامین تبدیل می‌شود.

 

معاون فنی بهداشت دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی با اشاره به شیوع کم‌خونی در کودکان افزود: یکی از شایع‌ترین مشکلات کودکان کم‌خونی است، به همین دلیل از شش ماهگی قطره آهن تجویز می‌شود، اما متأسفانه گاهی به دلیل برخی باورهای نادرست که از منابع غیرمعتبر دریافت می‌شود، این مکمل‌ها مصرف نمی‌شوند؛ در حالی که استفاده از آن‌ها برای سلامت کودک ضروری است.

 

وی همچنین به برنامه‌های غربالگری نوزادان اشاره کرد و گفت: یکی از برنامه‌های مهم، انجام آزمایش‌های غربالگری در سه تا پنج روزگی نوزادان برای تشخیص کم‌کاری تیروئید و بیماری فنل‌کتونوریا است که در صورت تشخیص زودهنگام می‌توان از بروز اختلال در رشد و تکامل کودک جلوگیری کرد. در کنار این آزمایش‌ها، برنامه شنوایی‌سنجی نوزادان نیز در برخی مراکز انجام می‌شود و بیش از ۹۵ درصد کودکان این خدمات را دریافت می‌کنند.

 

دکتر پورآدینه درباره خدمات ارائه شده به نوجوانان نیز گفت: در این گروه سنی، آموزش و مراقبت همزمان انجام می‌شود، زیرا تغییرات هورمونی و جسمی دوران بلوغ می‌تواند زمینه‌ساز برخی اختلالات باشد. به همین دلیل مراقبت‌های دوره‌ای در پایه‌های تحصیلی مختلف از جمله پایه‌های صفر، چهارم، هفتم، نهم و یازدهم انجام می‌شود و هم مراقب سلامت و هم پزشک در این فرآیند مشارکت دارند.

 

وی ادامه داد: برای جوانان نیز از ۲۰ سالگی به بعد بسته‌های مراقبتی ارائه می‌شود که شامل آموزش در زمینه بیماری‌های جنسی و مقاربتی، غربالگری فشار خون و ارائه آموزش‌های پیشگیرانه است. همچنین با توجه به اینکه حوادث رانندگی از مهم‌ترین علل مرگ‌ومیر جوانان است، آموزش‌های مرتبط با ایمنی و پیشگیری از حوادث نیز در این دوره ارائه می‌شود.

 

معاون فنی بهداشت دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی گفت: در این دوره از زندگی که بسیاری از افراد در آستانه تشکیل خانواده قرار می‌گیرند، خدماتی مانند مشاوره ازدواج، آموزش مهارت‌های همسرگزینی، فرزندآوری و مشاوره‌های قبل و حین ازدواج ارائه می‌شود و در مراکز خدمات جامع سلامت نیز کارشناسان سلامت روان حضور دارند تا به مراجعان خدمات مشاوره‌ای ارائه دهند.

 

وی افزود: در گروه سنی میانسالان نیز تمرکز خدمات بر پیشگیری و کنترل بیماری‌های غیرواگیر مانند فشار خون، بیماری‌های قلبی و عروقی و سرطان‌ها است، زیرا نخستین نشانه‌های این بیماری‌ها معمولاً از سنین بالای ۳۰ سال ظاهر می‌شود.

 

دکتر مریم پورآدینه گفت: در این گروه سنی غربالگری فشار خون، خطرسنجی بیماری‌های قلبی و عروقی، آزمایش‌های رایگان قند و چربی خون، مشاوره تغذیه، ویزیت پزشک و آموزش‌های لازم ارائه می‌شود. همچنین مراقبان سلامت موظف هستند وضعیت بیماران مبتلا به بیماری‌های غیرواگیر را پیگیری کرده و پزشکان نیز هر سه ماه یک‌بار این بیماران را ویزیت کنند.

 

وی ادامه داد: در قالب نظام ارجاع، در صورتی که بیمار نیاز به خدمات تخصصی داشته باشد به سطوح بالاتر ارجاع داده می‌شود که این فرآیند می‌تواند تا حدود قابل توجهی در هزینه‌های درمانی افراد صرفه‌جویی ایجاد کند.

 

معاون فنی بهداشت دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی با اشاره به برنامه‌های غربالگری سرطان گفت: سه سرطان شایع شامل سرطان پستان، دهانه رحم و روده بزرگ در سطح اول خدمات بهداشتی به‌صورت رایگان غربالگری می‌شوند و در صورت مشاهده موارد مشکوک، افراد برای بررسی‌های تخصصی به سطح دوم ارجاع داده می‌شوند تا روند تشخیص و درمان سریع‌تر انجام شود.

 

وی تأکید کرد: همکاری سازمان‌های مختلف در اجرای نظام ارجاع نقش مهمی در موفقیت این برنامه دارد و توسعه خدمات پیشگیرانه در حوزه بهداشت می‌تواند از بروز بسیاری از بیماری‌ها جلوگیری کرده و بار اقتصادی درمان را برای خانواده‌ها کاهش دهد.