رئیس بیمارستان امام حسن (ع) بجنورد در گفت و گو با وبدا؛ با تشریح ماهیت بیماری‌های خودایمنی اظهار کرد: در این دسته از بیماری‌ها، سیستم ایمنی بدن به‌جای دفاع از بدن در برابر عوامل بیگانه، به بافت‌های طبیعی خود فرد حمله می‌کند و باعث التهاب مزمن، آسیب بافتی و بروز علائم در اندام‌های مختلف می‌شود.

 

وی افزود: بیماری‌های خودایمنی محدود به یک عضو یا یک بیماری خاص نیستند و می‌توانند مفاصل، پوست، تیروئید، روده، کلیه، عضلات، عروق و حتی چندین دستگاه بدن را به‌طور هم‌زمان درگیر کنند.

 

بیش از ۸۰ بیماری در گروه خودایمنی قرار می‌گیرند

این فوق تخصص روماتولوژی با اشاره به تنوع بیماری‌های خودایمنی گفت: آرتریت روماتوئید، لوپوس، سندرم شوگرن، واسکولیت‌ها، اسکلرودرمی، بیماری‌های خودایمنی تیروئید، دیابت نوع ۱، بیماری سلیاک، مولتیپل اسکلروزیس و برخی بیماری‌های التهابی روده از جمله شناخته‌شده‌ترین بیماری‌های این گروه هستند.

 

دکتر صفی‌خانی ادامه داد: وجه مشترک همه این بیماری‌ها، اختلال در تنظیم سیستم ایمنی است، اما از نظر علت، سن شروع، شدت بیماری و نوع درگیری با یکدیگر تفاوت دارند. به همین دلیل نمی‌توان برای همه آن‌ها یک نسخه ثابت در نظر گرفت.

 

زنان بیشتر از مردان مبتلا می‌شوند

وی با بیان اینکه بیماری‌های خودایمنی در مجموع در زنان شایع‌تر هستند، تصریح کرد: در بسیاری از گزارش‌ها، سهم زنان از مجموع مبتلایان به بیماری‌های خودایمنی به‌طور قابل توجهی بیشتر از مردان اعلام شده است و در برخی برآوردها، حدود ۸۰ درصد مبتلایان را زنان تشکیل می‌دهند، هرچند این نسبت در همه بیماری‌ها یکسان نیست.

 

وی علت این تفاوت را چندعاملی دانست و گفت: تفاوت‌های هورمونی، ویژگی‌های ژنتیکی، نقش کروموزوم X و تفاوت در تنظیم پاسخ ایمنی از مهم‌ترین دلایل احتمالی شیوع بیشتر این بیماری‌ها در زنان محسوب می‌شوند.

 

سن بروز به نوع بیماری بستگی دارد

این فوق تخصص روماتولوژی درباره سن شایع بروز بیماری‌های خودایمنی گفت: سن ابتلا بسته به نوع بیماری متفاوت است. برخی از این بیماری‌ها در کودکی یا نوجوانی شروع می‌شوند، در حالی که برخی دیگر مانند آرتریت روماتوئید بیشتر در سنین ۳۰ تا ۵۰ سالگی بروز پیدا می‌کنند، هرچند احتمال ابتلا در هر سنی وجود دارد.

 

وی اضافه کرد: در برخی بیماری‌ها نیز تشخیص در میانسالی یا حتی سالمندی بیشتر اتفاق می‌افتد، بنابراین تصور اینکه بیماری‌های خودایمنی فقط مختص یک گروه سنی خاص هستند، درست نیست.

 

ژنتیک، سیگار، چاقی و عوامل محیطی از مهم‌ترین زمینه‌سازها هستند

دکتر صفی‌خانی با تأکید بر اینکه علت بیماری‌های خودایمنی معمولاً ترکیبی از عوامل مختلف است، اظهار کرد: ژنتیک و سابقه خانوادگی، سیگار، چاقی، برخی عفونت‌ها، عوامل محیطی، آلاینده‌ها، اختلالات هورمونی و بعضی فشارهای مزمن می‌توانند در افراد مستعد، زمینه بروز بیماری را فراهم کنند یا آن را تشدید کنند.

 

وی گفت: در این میان، سیگار از مهم‌ترین عوامل خطر قابل اصلاح است و ارتباط آن با برخی بیماری‌های روماتیسمی به‌ویژه آرتریت روماتوئید، به‌خوبی شناخته شده است.

 

پیشگیری مطلق ممکن نیست، اما کاهش خطر امکان‌پذیر است

این فوق تخصص روماتولوژی خاطرنشان کرد: برخلاف برخی تصورها، پیشگیری صددرصدی از همه بیماری‌های خودایمنی ممکن نیست، زیرا این بیماری‌ها معمولاً حاصل برهم‌کنش پیچیده ژنتیک و محیط هستند؛ اما این موضوع به معنای بی‌اثر بودن اقدامات پیشگیرانه نیست.

 

وی ادامه داد: ترک سیگار و قلیان، حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی، کاهش استرس مزمن، درمان به‌موقع عفونت‌ها و مراجعه زودهنگام در صورت بروز علائم مشکوک، از مهم‌ترین اقداماتی هستند که می‌توانند خطر را کاهش دهند.

 

تغذیه ضدالتهابی، بهترین الگوی پیشنهادی برای کاهش ریسک

رئیس بیمارستان امام حسن (ع) بجنورد با اشاره به نقش تغذیه در سلامت سیستم ایمنی گفت: هیچ ماده غذایی یا رژیم خاصی به‌تنهایی از بروز همه بیماری‌های خودایمنی پیشگیری نمی‌کند، اما الگوی غذایی سالم و ضدالتهابی می‌تواند در کاهش التهاب عمومی بدن، کنترل وزن و حمایت از عملکرد بهتر سیستم ایمنی مؤثر باشد.

 

وی افزود: رژیم غذایی مدیترانه‌ای یا الگوهای نزدیک به آن، از مناسب‌ترین گزینه‌ها هستند؛ یعنی مصرف بیشتر سبزیجات، میوه‌ها، حبوبات، غلات کامل، مغزها، روغن زیتون و ماهی و در مقابل، کاهش مصرف غذاهای فرآوری‌شده، گوشت‌های فرآوری‌شده، قندهای افزوده، نوشیدنی‌های شیرین و چربی‌های ناسالم.

 

او تأکید کرد: مصرف ماهی، به‌ویژه ماهی‌های چرب، روغن زیتون، سبزیجات و منابع طبیعی آنتی‌اکسیدان، انتخاب‌های بهتری نسبت به رژیم‌های افراطی و حذف‌های غیرعلمی هستند.

 

حذف خودسرانه گلوتن و لبنیات توصیه نمی‌شود

این فوق تخصص روماتولوژی گفت: حذف گلوتن برای همه افراد توصیه نمی‌شود و فقط در مواردی مانند بیماری سلیاک یا شرایط مشخص پزشکی ضرورت دارد. درباره لبنیات نیز تصمیم‌گیری باید بر اساس تحمل فرد، شرایط بالینی و نظر پزشک انجام شود.

 

وی افزود: بسیاری از رژیم‌های محدودکننده که در فضای مجازی تبلیغ می‌شوند، پشتوانه علمی کافی ندارند و حتی ممکن است با ایجاد کمبودهای تغذیه‌ای به سلامت فرد آسیب بزنند.

 

مکمل‌ها نقش کمکی دارند، نه جایگزین درمان

دکتر صفی‌خانی درباره مکمل‌ها نیز اظهار کرد: ویتامین D، امگا ۳ و برخی مکمل‌های دیگر ممکن است در بعضی افراد و در شرایط خاص مفید باشند، اما نباید آن‌ها را به‌عنوان راه‌حل قطعی پیشگیری یا جایگزین درمان استاندارد در نظر گرفت.

 

وی گفت: ویتامین D در تنظیم ایمنی و سلامت استخوان نقش دارد و امگا ۳ نیز ممکن است در کاهش التهاب به برخی بیماران کمک کند، اما مصرف این مکمل‌ها باید بر اساس نیاز واقعی، وضعیت بالینی و نظر پزشک باشد؛ زیرا مصرف خودسرانه یا بی‌رویه آن‌ها می‌تواند با عوارض یا تداخل دارویی همراه شود.

 

این فوق تخصص روماتولوژی با تأکید بر اهمیت تشخیص زودهنگام گفت: درد و تورم مفاصل، خشکی صبحگاهی طولانی، خستگی شدید، خشکی چشم و دهان، بثورات پوستی، ضعف عضلانی، تب‌های مکرر، کاهش وزن بی‌دلیل یا علائم چندسیستمی از نشانه‌هایی هستند که باید جدی گرفته شوند.

 

وی افزود: در بیماری‌های خودایمنی، تشخیص زودرس و شروع درمان مناسب می‌تواند از آسیب‌های جبران‌ناپذیر و درگیری شدید اندام‌ها جلوگیری کند.

 

دکتر صفی‌خانی تأکید کرد: بیماری‌های خودایمنی اگرچه قابل پیشگیری مطلق نیستند، اما با سبک زندگی سالم، تغذیه مناسب، پرهیز از سیگار، کنترل وزن، فعالیت بدنی منظم و پیگیری پزشکی به‌موقع می‌توان خطر بروز یا شدت آن‌ها را تا حدی کاهش داد. به گفته وی، مهم‌ترین نکته این است که مردم به‌جای اتکا به توصیه‌های غیرعلمی، هرگونه اقدام درمانی یا مصرف مکمل را با نظر پرشک دنبال کنند.