شیر مادر، نخستین سرمایه‌گذاری برای سلامت مادام‌العمر کودک

مبینا حسین فخر آبادی عضو هیئت علمی دانشکده پرستاری و مامایی بجنورد به مناسبت هفته جهانی تغذیه با شیر مادر تأکید کرد: شیر مادر، فراتر از یک ماده غذایی، سپری زنده برای رشد جسمی، شناختی و روانی کودکان است.

 

هم‌زمان با هفته جهانی تغذیه با شیر مادر، عضو هیئت علمی دانشکده پرستاری و مامایی در گفت و گو با وبدا؛ با اشاره به نقش بی‌بدیل شیر مادر در تأمین سلامت نوزاد، مادر و جامعه گفت: تغذیه انحصاری با شیر مادر در شش ماه نخست زندگی و تداوم آن همراه با غذای کمکی مناسب تا دو سالگی یا بیشتر، یکی از مؤثرترین، طبیعی‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راهکارهای ارتقای سلامت نسل آینده است.

 

 وی اظهار کرد: شیر مادر تنها یک منبع تغذیه‌ای نیست، بلکه مایعی زنده و پویا است که متناسب با سن، نیازهای رشدی و حتی وضعیت سلامت نوزاد تغییر می‌کند. این شیر به‌گونه‌ای طراحی شده است که همه مواد مغذی لازم برای رشد مطلوب نوزاد را در ماه‌های نخست زندگی فراهم کند.

 

وی افزود: شیر مادر حاوی ترکیبی متعادل از پروتئین‌ها، چربی‌های ضروری، قندها، ویتامین‌ها، مواد معدنی، آنزیم‌ها، هورمون‌ها، عوامل رشد و ترکیبات فعال ایمنی است. موادی که بسیاری از آن‌ها در شیر خشک وجود ندارند یا نمی‌توانند با همان کیفیت و عملکرد زیستی در فرمول‌های صنعتی بازسازی شوند.

 

 تغذیه انحصاری با شیر مادر، توصیه‌ای علمی برای شش ماه نخست زندگی

این عضو هیئت علمی دانشکده پرستاری و مامایی با بیان اینکه در شش ماه نخست زندگی، نوزاد به‌طور معمول نیازی به آب، شیر خشک، دمنوش یا غذای دیگری ندارد، گفت: تغذیه انحصاری با شیر مادر به این معناست که نوزاد در این دوره فقط شیر مادر دریافت کند. مگر آنکه به دلیل شرایط خاص پزشکی و با نظر پزشک، نیاز به مداخله یا تغذیه جایگزین وجود داشته باشد.

 

وی ادامه داد: پس از پایان شش‌ماهگی، باید در کنار ادامه شیردهی، غذای کمکی سالم، متنوع، کافی و متناسب با سن کودک آغاز شود. تداوم شیردهی تا دو سالگی و حتی بیشتر، در صورت تمایل مادر و کودک، می‌تواند آثار ارزشمندی بر سلامت کودک داشته باشد.

 

چرا شیر مادر برای نوزاد مفید است؟

مبینا حسین فخر آبادی با اشاره به مهم‌ترین فواید شیر مادر برای نوزاد، تصریح کرد: نخستین شیر مادر یا «آغوز» که در روزهای ابتدایی پس از تولد ترشح می‌شود، غنی از عوامل ایمنی و ترکیبات محافظتی است و به‌عنوان نخستین واکسن طبیعی نوزاد شناخته می‌شود. آغوز به تکامل دستگاه گوارش کمک کرده و نقش مهمی در محافظت از نوزاد در برابر عوامل بیماری‌زا دارد.

 

وی افزود: شیر مادر به دلیل داشتن پادتن‌ها، سلول‌های ایمنی، لاکتوفرین، الیگوساکاریدها و دیگر عوامل ضدعفونی‌کننده، احتمال ابتلا به بسیاری از عفونت‌ها را کاهش می‌دهد. کودکانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند، در مقایسه با کودکانی که از شیر خشک استفاده می‌کنند، معمولاً کمتر با بیماری‌هایی مانند اسهال، عفونت‌های تنفسی، عفونت گوش و برخی عفونت‌های گوارشی مواجه می‌شوند.

 

تفاوت نوزاد تغذیه‌شده با شیر مادر و نوزاد مصرف‌کننده شیر خشک

عضو هیئت علمی دانشکده پرستاری و مامایی با تأکید بر اینکه شیر خشک در شرایط ضروری و با توصیه کادر درمان می‌تواند جایگزین مناسبی باشد، خاطرنشان کرد: با این حال، شیر خشک نمی‌تواند تمام ویژگی‌های زیستی، ایمنی و عاطفی شیر مادر را بازآفرینی کند.

 

وی گفت: تفاوت اصلی این دو شیوه تغذیه، فقط در تأمین کالری و مواد مغذی نیست. بلکه در کیفیت حمایت از سیستم ایمنی، تکامل میکروبیوم روده، تنظیم اشتها، رشد مغز و ایجاد پیوند عاطفی میان مادر و کودک نیز دیده می‌شود.

 

وی برخی از تفاوت‌های مهم میان تغذیه با شیر مادر و شیر خشک را نیز بیان و عنوان کرد: شیر مادر حاوی پادتن‌ها و ترکیبات ضدالتهابی است که به دفاع بدن نوزاد کمک می‌کند. در حالی که شیر خشک فاقد عوامل ایمنی زنده مادر است. همچنین ترکیبات شیر مادر متناسب با دستگاه گوارش نابالغ نوزاد است و معمولاً هضم آن آسان‌تر انجام می‌شود.

وی با بیان اینکه ترکیب شیر مادر در طول روز، در طول دوره شیردهی و متناسب با سن کودک تغییر می‌کند. اما شیر خشک فرمولی ثابت دارد. ادامه داد: اسیدهای چرب ضروری و ترکیبات زیستی موجود در شیر مادر در تکامل مغز، بینایی و عملکرد شناختی کودک نقش دارند.

وی خاطرنشان کرد: تغذیه با شیر مادر به کودک کمک می‌کند نشانه‌های گرسنگی و سیری خود را بهتر بشناسد و با احتمال کمتری دچار اضافه‌وزن در سال‌های بعد شود.این عضو هیئت علمی با اشاره به اینکه تماس پوستی، نگاه، آغوش و پاسخ‌گویی مادر هنگام شیردهی، احساس امنیت و دلبستگی سالم را در کودک تقویت می‌کند. تاکید کرد: شیر مادر همیشه در دسترس، با دمای مناسب، پاکیزه و بدون هزینه تهیه است. در حالی که آماده‌سازی نادرست شیر خشک یا رعایت‌نکردن بهداشت وسایل می‌تواند خطر ابتلا به عفونت را افزایش دهد.

 

 اثرات تغذیه با شیر مادر در کودکی، نوجوانی و بزرگسالی

وی با بیان اینکه فواید شیر مادر به ماه‌های نخست زندگی محدود نمی‌شود، افزود: شواهد علمی نشان می‌دهد تغذیه با شیر مادر می‌تواند در بلندمدت نیز با پیامدهای مطلوب‌تری برای سلامت همراه باشد. کودکانی که از شیر مادر بهره‌مند می‌شوند، در سال‌های بعد زندگی ممکن است از خطر کمتری برای اضافه‌وزن و چاقی، دیابت نوع ۲ و برخی بیماری‌های غیرواگیر برخوردار باشند.

 

 این عضو هیئت علمی ادامه داد: تغذیه با شیر مادر همچنین با تکامل بهتر شناختی و یادگیری ارتباط دارد و می‌تواند در کنار عوامل مهمی مانند ژنتیک، محیط خانوادگی، کیفیت تغذیه و آموزش، به رشد ذهنی و عملکرد تحصیلی بهتر کودک کمک کند.

 

وی تصریح کرد: شیردهی، یک سرمایه‌گذاری سلامت‌محور برای آینده جامعه است. زیرا کودکی که از تغذیه مناسب، امنیت عاطفی و حمایت ایمنی کافی برخوردار باشد، شانس بیشتری برای رشد سالم و برخورداری از کیفیت زندگی بهتر در جوانی و بزرگسالی خواهد داشت.

 

 فواید شیردهی برای مادر

وی با تأکید بر اینکه مزایای شیردهی تنها به کودک محدود نیست، اظهار کرد: شیردهی به انقباض بهتر رحم پس از زایمان و کاهش خونریزی پس از تولد کمک می‌کند. همچنین می‌تواند در بازگشت تدریجی مادر به وزن پیش از بارداری مؤثر باشد.

 

این استاد دانشگاه افزود: تداوم شیردهی با کاهش خطر ابتلا به برخی بیماری‌ها از جمله سرطان پستان و سرطان تخمدان در مادر ارتباط دارد. افزون بر این، ترشح هورمون‌هایی مانند اکسی‌توسین در فرایند شیردهی، در تقویت حس آرامش، ارتباط عاطفی مادر و نوزاد و سازگاری بهتر با دوران پس از زایمان نقش دارد.

 

عضو هیئت علمی دانشکده پرستاری و مامایی خاطرنشان کرد: موفقیت در شیردهی فقط وظیفه مادر نیست. همسر، خانواده، کارکنان مراکز درمانی، مدیران محل کار و همه نهادهای اجتماعی باید شرایطی فراهم کنند که مادر بتواند با آرامش و اطمینان به نوزاد خود شیر دهد.

 

وی گفت: آموزش صحیح شیردهی از دوران بارداری، آغاز تماس پوست‌به‌پوست مادر و نوزاد پس از تولد در صورت امکان، شروع زودهنگام شیردهی، رفع مشکلاتی مانند درد پستان، ترک نوک پستان یا نگرانی درباره کمبود شیر با کمک ماما و مشاور شیردهی، از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند تداوم شیردهی موفق را تضمین کند.

 

وی یادآوری کرد: برخی مادران ممکن است به دلیل زایمان زودرس، بیماری مادر یا نوزاد، چندقلویی، مشکلات مکیدن نوزاد یا مصرف برخی داروها، با چالش‌هایی در شیردهی روبه‌رو شوند. در چنین شرایطی، خانواده‌ها نباید خودسرانه شیردهی را قطع یا شیر خشک را آغاز کنند، بلکه لازم است از ماما، پزشک، مشاور شیردهی یا مراکز بهداشتی مشاوره تخصصی دریافت کنند.