دکتر مهین یاهوئیان در گفت‌وگو با وبدا؛ به بررسی ابعاد مختلف آفت‌های دهانی پرداخت و با تأکید بر پیچیدگی‌های مربوط به علل این بیماری، اظهار کرد: اگرچه هنوز علت قطعی و واحدی برای بروز آفت‌های دهانی کشف نشده است، اما تحقیقات مستمر نشان‌دهنده ارتباط قوی میان ضعف سیستم ایمنی بدن و بروز این ضایعات است. این اختلالات ایمونولوژیک، مخاط دهان را مستعد کرده و منجر به ایجاد زخم‌های آفتی می‌شود.

 

عوامل مستعدکننده، مجموعه‌ای از محرک‌ها

دکتر یاهوئیان عوامل متعددی را به‌عنوان مستعدکننده‌ی بروز آفت برشمرد و توضیح داد: فاکتورهای متعددی می‌توانند مانند یک جرقه، این واکنش التهابی را در دهان شعله‌ور کنند. از جمله این عوامل می‌توان به حساسیت‌های غذایی و آلرژی‌ها، تغییرات هورمونی، استرس و اضطراب، کمبودهای تغذیه‌ای، تحریکات فیزیکی و مکانیکی اشاره کرد.

 

وی گفت: واکنش‌های غیرطبیعی سیستم ایمنی به مواد غذایی خاص که موجب تحریک مخاط دهان و ایجاد آفت می‌شود. تغییرات هورمونی به‌ویژه نوسانات هورمونی در دوران بارداری که به‌طور مکرر با افزایش بروز آفت همراه است. فشارهای روانی و استرس‌های مزمن، سیستم ایمنی را تحت تأثیر قرار داده و زمینه‌ساز بروز آفت می‌شوند.

 

وی افزود: مطالعات علمی ارتباط مستقیمی میان کمبود برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی حیاتی مانند آهن و ویتامین B12 با افزایش شیوع آفت‌های دهانی نشان داده‌اند. عواملی چون ضربه مستقیم به دهان، تحریکات ناشی از ابزارهای دندان‌پزشکی، لبه‌های تیز دندان‌های پوسیده، و حتی براکت‌های ارتودنسی می‌توانند موجب خراش و آسیب به مخاط دهان و در نهایت ایجاد آفت شوند.

 

انواع آفت‌ها، از ضایعات کوچک تا زنگ خطر سرطان

مدیر گروه سلامت دهان و دندان دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، آفت‌ها را از نظر اندازه و شدت به سه دسته اصلی تقسیم و بیان کرد: آفت‌های مینور (کوچک)، این دسته شایع‌ترین نوع آفت محسوب می‌شوند که قطری کمتر از یک سانتی‌متر دارند. زخم‌ها معمولاً گرد یا بیضی شکل با حاشیه‌ای منظم، قرمز رنگ و مرکز سفید یا زرد رنگ دیده می‌شوند.

 

وی ادامه داد: آفت‌های ماژور (بزرگ): این آفت‌ها بزرگ‌تر از یک سانتی‌متر بوده و معمولاً ناحیه وسیع‌تری از جمله کام و لوزه‌ها را درگیر می‌کنند. روند بهبودی این آفت‌ها بسیار کندتر بوده و ممکن است هفته‌ها تا ماه‌ها به طول انجامد.

 

وی اضافه کرد: زخم‌های هرپتیک: نوعی از آفت‌ها که بسیار ریز، در حد یک تا سه میلی‌متر، هستند و به‌طور هم‌زمان در تعداد ۱۰ تا ۲۰ عدد بروز می‌کنند. این نوع آفت‌ها بیشتر در سالمندان و در اواخر عمر مشاهده می‌شوند.

 

دکتر یاهوئیان در این باره هشدار داد: آفت‌های معمولی معمولاً بین یک تا دو هفته بهبود می‌یابند. اما اگر زخمی بیش از یک ماه باقی ماند و بهبود پیدا نکرد، باید به‌طور جدی مورد بررسی قرار گیرد، چرا که احتمال ارتباط آن با ضایعات پیش‌سرطانی یا سرطان دهان وجود دارد و مراجعه به پزشک در این شرایط الزامی است.

 

درمان‌های حمایتی و راهکارهای پیشگیری

این مقام مسئول با تأکید بر اینکه آفت‌های دهانی مسری نیستند، رویکرد درمانی را عمدتاً حمایتی دانست و گفت: هدف اصلی درمان، کاهش درد و علائم آزاردهنده است. اگرچه پیشگیری قطعی وجود ندارد، اما با شناسایی و حذف عوامل مستعدکننده می‌توان از تکرار یا شدت آفت‌ها کاست.

 

وی توصیه‌های کلیدی را ارائه و عنوان کرد: استفاده از خمیردندان‌های فاقد سدیم لوریل سولفات (SLS) که خاصیت تحریک‌کنندگی دارند، توصیه می‌شود. همچنین استفاده از دهان‌شویه‌های فاقد الکل و با خاصیت محافظت‌کنندگی، می‌تواند مفید باشد.

 

وی با تاکید بر داشتن سبک زندگی سالم، خاطرنشان کرد: افراد سیگاری باید برای کاهش یا ترک مصرف دخانیات اقدام کنند، چرا که این عامل می‌تواند روند بهبودی را مختل کند.

 

وی گفت: در موارد آفت در کودکان، باید عفونت‌های ویروسی، باکتریایی و قارچی افتراق داده شوند.

وی توصیه هایی را برای درمان حمایتی بیان کرد و گفت:  برای کاهش درد و التهاب، می‌توان از محلول‌های دهان‌شویه حاوی استروئیدهای موضعی مانند دگزامتازون (با تجویز پزشک)، یا غرغره کردن آمپول بتامتازون رقیق‌شده، محلول آب نمک، رب انار و جوش شیرین استفاده کرد. همچنین دهان‌شویه‌های حاوی تتراسایکلین با تجویز پزشک می‌توانند در کنترل عفونت‌های ثانویه مؤثر باشند.

 

دکتر یاهوئیان تأکید کرد: افرادی که دارای بیماری‌های خودایمنی هستند، باید بیش از دیگران مراقب سلامت دهان و دندان خود باشند. در نهایت، هرگونه ضایعه دهانی که بیش از دو هفته به طول انجامید و نشانه‌های بهبودی را نشان نداد، نیازمند مراجعه فوری به متخصصین دندان‌پزشکی یا پزشکان مرتبط است تا علت دقیق آن مشخص و درمان مناسب آغاز گردد.