آنچه باید درباره پانسمان زخم در شرایط بحران بدانیم
دکتر رحمانیان، متخصص طب اورژانس و عضو هیأت علمی دانشگاه، با اشاره به اهمیت مدیریت صحیح زخم در شرایط بحران گفت: در حوادثی مانند زلزله، سیل، انفجار یا تصادفات گسترده که ممکن است دسترسی به تجهیزات کامل پزشکی وجود نداشته باشد، اقدامات صحیح اولیه میتواند از بروز عوارض جدی مانند خونریزی مرگبار، عفونت و آسیبهای بافتی جلوگیری کند. در چنین شرایطی حتی با حداقل امکانات نیز میتوان با رعایت اصول علمی کمکهای اولیه جان مصدوم را حفظ کرد.
دکتر رحمانیان در گفتوگو با وبدا افزود: در مدیریت زخم در شرایط بحران، مهمترین هدف در مرحله نخست کنترل خونریزی و حفظ جان مصدوم است. پس از آن باید از آلودگی بیشتر زخم جلوگیری کرده و فرد را برای انتقال به مرکز درمانی آماده کرد.
اول ایمنی صحنه و خروج از خطر
دکتر رحمانیان تأکید کرد: تمامی توصیههای مربوط به پانسمان و رسیدگی به زخم زمانی مطرح میشود که مصدوم و امدادگر در معرض خطر فوری نباشند. اگر خطر بالقوهای مانند آتشسوزی، ریزش آوار، انفجار یا تهدیدات دیگر وجود داشته باشد، اولویت اصلی نجات جان مصدوم است.
وی توضیح داد: در چنین شرایطی اگر خونریزی شدید وجود داشته باشد، باید در سریعترین زمان ممکن تورنیکه بسته شود و سپس مصدوم از منطقه خطر خارج شود. تأخیر در این اقدام میتواند باعث از دست رفتن جان فرد شود.
ارزیابی اولیه زخم
این متخصص طب اورژانس ادامه داد: در صورتی که محیط ایمن باشد، باید ارزیابی سریع زخم انجام شود. در این مرحله شدت خونریزی، عمق زخم، احتمال آسیب عروق یا اعصاب و وجود اجسام خارجی بررسی میشود.
به گفته وی، اگر جسم خارجی در زخم وجود داشته باشد نباید آن را خارج کرد و همچنین نباید آن را به داخل زخم فشرد. بهترین اقدام ثابت نگه داشتن جسم خارجی و اعمال فشار روی اطراف زخم برای کنترل خونریزی است تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود.
کنترل خونریزی، مهمترین اقدام در بحران
دکتر رحمانیان با تأکید بر اینکه در شرایط بحران مهمترین اقدام برای افراد غیرآموزشدیده کنترل خونریزی است، گفت: مؤثرترین روش اولیه در بسیاری از موارد اعمال فشار مستقیم روی محل زخم است. برای این کار میتوان از گاز استریل، باند یا حتی پارچه تمیز استفاده کرد.
با این حال وی افزود: برخی خونریزیها آنقدر شدید هستند که نباید وقت را صرف بررسی اثر پانسمان فشاری کرد و باید در اولین فرصت تورنیکه بسته شود. این موارد شامل خونریزی ناشی از قطع عضو، خونریزی جهنده که نشاندهنده آسیب شریانی است و خونریزی با حجم بسیار زیاد هستند.
نقش تورنیکه در نجات جان مصدوم
این عضو هیأت علمی دانشگاه گفت: تورنیکه یکی از مهمترین ابزارها برای کنترل خونریزی شدید در اندامها در شرایط بحران است و استفاده صحیح از آن میتواند جان فرد را نجات دهد. او توضیح داد: تورنیکههای تجاری در بازار وجود دارند، اما در صورت نبود آنها میتوان تورنیکه ابداعی با وسایل در دسترس ساخت. به شرط آنکه چند ویژگی مهم داشته باشد: عرض آن حدود ۳ تا ۵ سانتیمتر باشد، کشسان نباشد و امکان سفتتر کردن آن وجود داشته باشد.
دکتر رحمانیان تأکید کرد: یک تصور اشتباه رایج این است که تورنیکه باید هر چند دقیقه یکبار شل شود. این کار کاملاً نادرست است. تورنیکه پس از بسته شدن نباید تا زمان رسیدن مصدوم به مرکز درمانی مجهز باز یا شل شود، زیرا این کار میتواند باعث تشدید خونریزی و خطر مرگ شود. همچنین زمان بستن تورنیکه باید در صورت امکان ثبت شود.
وی افزود: در شرایطی که تردید داریم تورنیکه ببندیم یا خیر، توصیه میشود آن را ببندیم. زیرا عوارض بستن تورنیکه معمولاً بسیار کمتر از عوارض نبستن آن در خونریزی شدید است.
شستوشوی زخم با حداقل امکانات
این متخصص طب اورژانس ادامه داد: پس از کنترل خونریزی، پاکسازی اولیه زخم برای کاهش خطر عفونت اهمیت دارد. در شرایط عادی از سرم شستوشو استفاده میشود، اما در شرایط بحران میتوان از آب تمیز و قابل شرب نیز استفاده کرد.
به گفته وی، شستوشوی ملایم زخم با آب به خارج شدن خاک، ذرات خارجی و آلودگیها کمک میکند. با این حال نباید موادی مانند الکل یا محلولهای غلیظ ضدعفونیکننده را مستقیماً داخل زخم ریخت، زیرا این مواد میتوانند به بافت آسیب برسانند و روند ترمیم را مختل کنند.
پانسمان زخم با وسایل در دسترس
دکتر رحمانیان درباره نحوه پانسمان در شرایط کمبود تجهیزات گفت: پس از کنترل خونریزی و شستوشوی زخم، باید یک پوشش محافظ روی زخم قرار داد تا از آلودگی بیشتر جلوگیری شود. در صورت دسترسی، گاز استریل بهترین گزینه است اما در شرایط اضطراری میتوان از پارچه تمیز، دستمال پارچهای یا بخش تمیز لباس استفاده کرد.
به گفته او، پانسمان باید به گونهای بسته شود که از زخم محافظت کند و در عین حال فشار ملایمی برای کنترل خونریزی ایجاد کند، بدون آنکه گردش خون اندام مختل شود.
توجه به علائم عفونت
وی در ادامه اظهار کرد: پس از پانسمان زخم باید علائم احتمالی عفونت تحت نظر باشد. افزایش درد، قرمزی، تورم، خروج ترشحات چرکی یا تب از نشانههایی هستند که نیاز به بررسی پزشکی دارند.
وی تأکید کرد: در هر شرایطی باید تلاش شود مصدوم در سریعترین زمان ممکن به مرکز درمانی منتقل شود تا اقدامات تکمیلی مانند ارزیابی تخصصی، تزریق واکسن کزاز و در صورت نیاز درمان دارویی انجام شود.
دو اصل مهم در طب بحران
دکتر رحمانیان با اشاره به اصول کلیدی طب بحران گفت: در مدیریت حوادث دو قانون مهم وجود دارد، نخست اینکه «زنده آلوده بهتر از مرده استریل است» و دوم اینکه اولویت اصلی در هر حادثه زنده نگه داشتن مصدوم است و پس از آن باید به پیشگیری از آسیبهای بیشتر پرداخت.
وی خاطرنشان کرد: آموزش عمومی کمکهای اولیه میتواند در ساعات نخست پس از حوادث نقش بسیار مهمی در کاهش مرگومیر و عوارض ناشی از آسیبها داشته باشد.
نظر دهید