دکتر رحمانیان در گفت و گو با وبدا؛ با اشاره به اینکه همه مارگزیدگی‌ها الزاماً منجر به مسمومیت شدید نمی‌شوند، افزود: با این حال، از آنجا که در دقایق یا ساعات ابتدایی نمی‌توان با اطمینان درباره شدت مسمومیت قضاوت کرد، هر مورد مشکوک به مارگزیدگی باید جدی گرفته شود و فرد هرچه سریع‌تر توسط کادر درمان ارزیابی شود.

 

وی اضافه کرد: درمان اختصاصی در موارد مسمومیت، پادزهر مناسب است که باید در صورت وجود اندیکاسیون، در مرکز درمانی و تحت نظر پزشک تجویز شود. سازمان جهانی بهداشت نیز دسترسی زودهنگام به پادزهر را از عوامل مهم کاهش عوارض و مرگ‌ومیر ناشی از مارگزیدگی می‌داند.

 

آیا مارگزیدگی «زمان طلایی» دارد؟

 

به گفته این متخصص طب اورژانس، نمی‌توان برای همه مارگزیدگی‌ها یک عدد ثابت مانند «۳۰ دقیقه» یا «یک ساعت» را به عنوان زمان طلایی تعیین کرد. زیرا شدت مسمومیت به نوع مار، مقدار و نوع سم، محل گزش، سن و شرایط جسمی فرد و میزان انتشار سم بستگی دارد.

 

وی گفت: با این حال، یک اصل بسیار مهم وجود دارد: زمان را نباید از دست داد. هرچه ارزیابی پزشکی و در صورت نیاز درمان اختصاصی زودتر انجام شود، فرصت بیشتری برای پیشگیری از عوارض شدید وجود خواهد داشت. بنابراین نباید منتظر تورم، درد شدید، اختلال بینایی، افتادگی پلک، ضعف، خونریزی یا تنگی نفس ماند و سپس برای مراجعه اقدام کرد.

 

اگر فردی دچار مارگزیدگی شد، چه کار کنیم؟

 

وی توصیه هایی را برای پیشگیری از مارگزیدگی مطرح و بیان کرد: اولویت، جلوگیری از گزش مجدد است. برای گرفتن، کشتن یا دنبال کردن مار اقدام نکنید؛ حتی مار مرده نیز ممکن است در شرایطی خطرناک باشد.

 

وی با بیان اینکه پس از گزش فوراً با اورژانس تماس بگیرید و درخواست کمک کنید. خاطرنشان کرد: فرد باید هرچه سریع‌تر به مرکز درمانی منتقل شود و بهتر است خودش رانندگی نکند. زیرا ممکن است در مسیر دچار ضعف، کاهش سطح هوشیاری یا اختلال تنفسی شود.

 

وی با تاکید بر اینکه فرد را آرام و تا حد امکان بی‌حرکت نگه دارید. ادامه داد: اضطراب و فعالیت بدنی می‌تواند وضعیت را بدتر کند. اندام گزیده‌شده را نیز تا حد امکان بی‌حرکت کنید و در صورت امکان با یک وسیله ساده مانند آتل، ثابت نگه دارید. سازمان جهانی بهداشت بر بی‌حرکت‌سازی کامل فرد و اندام آسیب‌دیده تأکید دارد.

 

وی افزود:. انگشتر، دستبند، ساعت، پابند و لباس یا وسایل تنگ را از اندام گزیده‌شده خارج کنید زیرا در صورت ایجاد تورم، این وسایل می‌توانند باعث فشار و آسیب بیشتر شوند.

 

وی عنوان کرد: اگر امکان دارد، محل گزش را با آب و صابون به‌آرامی تمیز و با یک پانسمان تمیز و خشک بپوشانید و اگر فرد استفراغ کرد یا سطح هوشیاری او کاهش یافت، او را به پهلو قرار دهید و تنفسش را تحت نظر داشته باشید. در صورت اختلال تنفس یا بیهوشی، باید اقدامات احیای پایه توسط فرد آموزش‌دیده انجام شود.

 

چه کارهایی را نباید انجام داد؟

 

دکتر رحمانیان با اشاره به برخی باورهای قدیمی گفت: این باورهای قدیمی درباره مارگزیدگی نه‌تنها کمکی نمی‌کنند، بلکه ممکن است وضعیت بیمار را بدتر کنند. بنابراین:زخم را نبرید یا شکاف ندهید. سم را با دهان یا وسایل مکنده بیرون نکشید. روی اندام گزیده‌شده تورنیکه یا شریان‌بند محکم نبندید. (اما اگه فاصله تا مرکز درمانی زیاد است، باند کشی یا چیزی شبیه آن  در حدی سفت و تنگ که خونرسانی را مختل کند، بالاتر از محل گزش بسته شود.) یخ یا کمپرس سرد روی محل گزش قرار ندهید. از برق، شوک، مواد گیاهی یا درمان‌های سنتی و ناشناخته استفاده نکنید. برای خارج کردن سم، زخم را فشار ندهید یا دستکاری نکنید. اندام مورد گزش باید پایین تر از سطح قلب بماند. مار را برای شناسایی نگیرید و به آن نزدیک نشوید و منتظر بروز علائم نمانید و مراجعه به مرکز درمانی را به تأخیر نیندازید.

 

اگر بتوانیم مار را شناسایی کنیم، چه؟

 

این متخصص طب اورژانس در پاسخ به این سوال گفت: اگر بدون نزدیک شدن یا به خطر انداختن خود و دیگران امکان‌پذیر باشد، یک عکس از مار از فاصله امن می‌تواند برای شناسایی گونه و کمک به تیم درمان مفید باشد؛ اما تلاش برای گرفتن یا کشتن مار به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.

 

علائم هشداردهنده کدام‌اند؟

 

دکتر رحمانیان گفت: علائم می‌توانند بسته به نوع مار متفاوت باشند، اما بروز مواردی مانند: تورم و درد پیشرونده محل گزش، کبودی یا تغییر رنگ پوست، خونریزی، تهوع و استفراغ، اختلال دید، افتادگی پلک، ضعف عضلانی، بی‌حسی یا گزگز، اختلال بلع، افزایش ترشحات دهان، خواب‌آلودگی، کاهش سطح هوشیاری و به‌ویژه تنگی نفس نیازمند اقدام اورژانسی است. البته نبود این علائم در دقایق اول، به معنای بی‌خطر بودن گزش نیست.

 

چگونه از مارگزیدگی پیشگیری کنیم؟

 

وی با بیان اینکه پیشگیری، مؤثرترین راه مقابله با مارگزیدگی است. خاطرنشان کرد: به‌ویژه در مناطق روستایی، کشاورزی، کوهستانی و هنگام طبیعت‌گردی باید: هنگام حضور در طبیعت از کفش یا چکمه مناسب و شلوار بلند استفاده شود.  پیش از نشستن یا دست گذاشتن روی سنگ‌ها، چوب‌ها، علف‌های بلند و مکان‌های تاریک، محل بررسی شود.  دست و پا داخل شکاف سنگ‌ها، زیر سنگ‌ها، میان هیزم یا بوته‌ها وارد نشود.  در هنگام شب، به‌ویژه در مناطق مستعد، از چراغ قوه استفاده شود.  اطراف خانه و محل استراحت از علف‌های بلند، انباشت چوب و ضایعات پاکسازی شود.  با کنترل جوندگان در اطراف خانه، یکی از منابع غذایی مهم مارها کاهش یابد و  در مناطق مستعد، محل خواب تا حد امکان از سطح زمین فاصله داشته باشد و پشه‌بند به‌درستی زیر تشک یا محل خواب قرار گیرد.