مکانیسم فلج‌شدن ترموستات بدن در برابر گرما

دکتر انفرادی در گفت و گو با وبدا، به تبیین علمی این پدیده پرداخت و اظهار کرد: گرمازدگی صرفاً یک خستگی ساده نیست، بلکه زمانی رخ می‌دهد که سیستم تنظیم دمای مرکزی بدن یا همان ترموستات داخلی که در منطقه هیپوتالاموس مغز قرار دارد، بر اثر تابش مستقیم یا فعالیت بدنی شدید در محیط گرم، از کار می‌افتد.

 

 وی اضافه کرد: در این وضعیت، بدن دیگر قادر به دفع حرارت اضافی از طریق تعریق نیست و دمای داخلی به شکلی تصاعدی بالا می‌رود که در صورت عدم مداخله سریع، می‌تواند به ارگان‌های حیاتی آسیب جدی وارد کند.

 

از انقباض عضلانی تا وضعیت قرمز، طیف علائم در افراد مختلف

این پزشک در مرکز بوعلی بجنورد با بیان اینکه واکنش همه افراد به گرما یکسان نیست، به تشریح سیر صعودی علائم پرداخت و خاطرنشان کرد: این عارضه معمولاً با گرفتگی‌های دردناک عضلانی در ناحیه شکم، پاها و بازوها آغاز می‌شود که نشانه‌ای از دفع بیش از حد املاح است. در مرحله بعد، فرد دچار خستگی مفرط، سرگیجه، حالت تهوع و پوستی سرد و مرطوب می‌شود که نشان‌دهنده تلاش ناکام بدن برای خنک ماندن است.

 

دکتر انفرادی در ادامه هشدار داد: خطرناک‌ترین مرحله، «حمله گرمایی» است که در آن تعریق فرد به کلی متوقف شده، پوست داغ و قرمز می‌شود و علائمی همچون ضربان قلب بسیار سریع، سردرگمی ذهنی و حتی تشنج پدیدار می‌گردد.

 

 وی تاکید کرد: این علائم در کودکان به دلیل تکامل نیافتن سیستم تعریق و در سالمندان به دلیل بیماری‌های زمینه‌ای، با سرعت و شدت بسیار بیشتری بروز می‌کند.

 

تغذیه هوشمند، فراتر از نوشیدن آب ساده

بخش مهمی از توصیه‌های دکتر انفرادی بر محوریت تغذیه در روزهای گرم استوار بود. وی با اصلاح یک باور عمومی گفت: تنها نوشیدن آب برای مقابله با گرمازدگی کافی نیست. چرا که بدن همراه با عرق، املاح و الکترولیت‌های حیاتی را نیز از دست می‌دهد.

 

وی توصیه کرد: شهروندان باید از میوه‌های آبدار با شاخص گلیسمی پایین استفاده کرده و نوشیدنی‌های سنتی مانند خاکشیر و تخم شربتی را که به دلیل خاصیت نگهداری آب در دانه‌های خود باعث آبرسانی مستمر می‌شوند، در برنامه روزانه خود بگنجانند.

 

 وی در عین حال تاکید کرد که مصرف نوشیدنی‌های حاوی کافئین و شکر زیاد، به دلیل خاصیت ادرارآوری، باعث دفع سریع‌تر آب بدن شده و فرد را مستعد گرمازدگی می‌کنند.

 

ثانیه‌هایی که حکم طلا دارند

دکتر انفرادی در خصوص نحوه برخورد با فردی که دچار گرمازدگی شده است، پروتکل‌های حمایتی را اینگونه تشریح کرد: در نخستین گام، حیاتی‌ترین اقدام انتقال سریع فرد به محیطی سایه، خنک و دارای جریان باد است. بلافاصله باید لباس‌های اضافی خارج شده و با استفاده از حوله‌های خیس و نمدار در نواحی حساس بدن مثل زیر بغل، گردن و کشاله ران که تجمع عروق خونی در آن‌ها زیاد است، دمای مرکزی بدن را پایین آورد.

 

وی با تاکید بر هوشیاری امدادگران غیرحرفه‌ای افزود: اگر فرد هوشیار است، باید به آرامی به او آب خنک خورانده شود، اما در صورتی که فرد دچار کاهش سطح هوشیاری شده، باید از هرگونه خوراندن مایعات پرهیز کرد تا خطر ورود مایع به ریه‌ها ایجاد نشود و بلافاصله با اورژانس تماس گرفت.

 

از شوک آب یخ تا خوددرمانی

این پزشک در مرکز بوعلی بجنورد به برخی اشتباهات رایج در میان عموم مردم اشاره کرد و گفت: یکی از خطرناک‌ترین رفتارها، قرار دادن ناگهانی فرد گرمازده در آب یخ است. این عمل باعث انقباض ناگهانی رگ‌ها (واسپاسم) شده و مانع از خروج حرارت از عمق بدن به سطح پوست می‌شود، لذا خنک‌سازی باید همواره تدریجی باشد.

 

 همچنین وی خاطرنشان کرد: استفاده از قرص‌های تب‌بر برای کاهش دمای بدن در گرمازدگی کاملاً بی‌اثر و حتی آسیب‌زا است، چرا که مکانیسم افزایش دمای بدن در گرما با مکانیسم تب در بیماری‌های عفونی کاملاً متفاوت است.

 

دکتر انفرادی با آرزوی تابستانی ایمن برای همشهریان، بر رعایت پوشش‌های نخی روشن و اجتناب از تردد در ساعات اوج تابش (۱۰ صبح تا ۴ عصر) به عنوان ساده‌ترین و موثرترین راه پیشگیری تاکید کرد.