در همین باره دکتر النازسادات حسینی، متخصص زنان و زایمان دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، در گفت و گو با وبدا؛ با اشاره به اهمیت آگاهی زنان از تغییرات آندومتر گفت: آندومتر یا لایه داخلی رحم، بافتی است که سطح داخلی حفره رحم را می‌پوشاند و در طول چرخه قاعدگی تحت تأثیر هورمون‌های زنانه، به‌ویژه استروژن و پروژسترون، تغییر می‌کند.

وی افزود: در نیمه نخست چرخه قاعدگی، هورمون استروژن باعث رشد و ضخیم شدن این لایه می‌شود تا رحم برای پذیرش جنین احتمالی آماده شود. پس از تخمک‌گذاری، پروژسترون به تنظیم و آماده‌سازی آندومتر کمک می‌کند و در صورت عدم بارداری، با کاهش سطح هورمون‌ها، این لایه ریزش کرده و به شکل خونریزی قاعدگی از بدن خارج می‌شود.

وی با بیان اینکه ضخیم شدن آندومتر در همه شرایط غیرطبیعی نیست، اظهار کرد: زمانی که سلول‌های پوشش داخلی رحم بیش از حد طبیعی و به شکل نامنظم تکثیر شوند، ممکن است عارضه‌ای به نام «هیپرپلازی آندومتر» ایجاد شود که با ضخامت طبیعی آندومتر در مراحل مختلف قاعدگی تفاوت دارد.

اختلالات هورمونی از مهم‌ترین علل ضخیم شدن آندومتر

دکتر حسینی مهم‌ترین علت هیپرپلازی آندومتر را قرار گرفتن طولانی‌مدت بافت داخلی رحم در معرض استروژن بدون اثر متعادل‌کننده کافی پروژسترون دانست و گفت: در چنین شرایطی، سلول‌های آندومتر به رشد خود ادامه می‌دهند و احتمال بروز تغییرات غیرطبیعی افزایش می‌یابد.

وی اضافه کرد: اختلالات تخمک‌گذاری، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، اضافه‌وزن و چاقی، دیابت، مقاومت به انسولین و مصرف برخی داروهای هورمونی از عوامل زمینه‌ساز این عارضه هستند.

 

وی ادامه داد: در زنانی که تخمک‌گذاری نامنظم دارند، به‌ویژه مبتلایان به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، ممکن است پروژسترون کافی تولید نشود و آندومتر برای مدت طولانی تحت تأثیر استروژن قرار بگیرد. همچنین بافت چربی بدن در تولید و تبدیل هورمون‌های استروژنی نقش دارد و به همین دلیل چاقی یکی از عوامل افزایش خطر هیپرپلازی آندومتر و سرطان آندومتر محسوب می‌شود.

این متخصص زنان و زایمان با اشاره به نقش تغییرات هورمونی در دوران نزدیک به یائسگی گفت: در این دوران، تخمک‌گذاری ممکن است نامنظم شود و تعادل هورمونی تغییر کند. از سوی دیگر، اگرچه آندومتر پس از یائسگی معمولاً نازک می‌شود، اما احتمال بروز بیماری‌های این بافت همچنان وجود دارد و هرگونه خونریزی پس از یائسگی باید بررسی شود.

 

ضخیم شدن آندومتر در چه سنی بیشتر دیده می‌شود؟

وی با بیان اینکه هیپرپلازی آندومتر می‌تواند در سنین مختلف پس از شروع قاعدگی رخ دهد، افزود: این عارضه به‌ویژه در زنان نزدیک به یائسگی و همچنین زنان پس از یائسگی که دارای عوامل خطر مانند چاقی، دیابت یا سابقه مصرف برخی داروهای هورمونی هستند، اهمیت بیشتری دارد.

دکتر حسینی تأکید کرد: ضخامت آندومتر در زنان دارای قاعدگی باید متناسب با روز چرخه قاعدگی تفسیر شود؛ زیرا این ضخامت در طول ماه تغییر می‌کند و نمی‌توان یک عدد ثابت را برای همه زنان طبیعی یا غیرطبیعی دانست.

وی خاطرنشان کرد: توصیه شده که در اغلب زنان دارای خونریزی پس از یائسگی، ارزیابی اولیه شامل سونوگرافی واژینال و نمونه‌برداری از آندومترانجام شود.ضخامت بیش از ۴ میلی‌متر تا ۱۱ میلی متر در زنی که هیچ خونریزی پس از یائسگی ندارد، به‌تنهایی الزاماً اندیکاسیون نمونه‌برداری نیست و باید عوامل خطر و شرایط فردی در نظر گرفته شوند.

 

خونریزی غیرطبیعی، مهم‌ترین علامت هشدار

 

این متخصص زنان و زایمان، خونریزی غیرطبیعی رحمی را از مهم‌ترین علائم هیپرپلازی آندومتر برشمرد و گفت: خونریزی شدید یا طولانی‌تر از حد معمول قاعدگی، نامنظمی فاصله بین دوره‌ها، لکه‌بینی بین دو قاعدگی، خونریزی پس از رابطه جنسی و خونریزی پس از یائسگی از علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند.

وی افزود: برخی زنان ممکن است هیچ علامت مشخصی نداشته باشند و ضخیم شدن آندومتر به‌صورت اتفاقی در سونوگرافی مشخص شود. همچنین خونریزی‌های طولانی‌مدت می‌توانند به کم‌خونی، ضعف و خستگی منجر شوند.

دکتر حسینی با تأکید بر اینکه هرگونه خونریزی پس از گذشت ۱۲ ماه از آخرین قاعدگی طبیعی تلقی نمی‌شود، تصریح کرد: این افراد باید برای بررسی علت خونریزی به متخصص زنان مراجعه کنند.

 

آیا ضخیم شدن آندومتر می‌تواند به سرطان منجر شود؟

وی با بیان اینکه هیپرپلازی آندومتر از نظر پزشکی به دو گروه اصلی تقسیم می‌شود، اظهار کرد: در نوع بدون آتیپی، سلول‌ها افزایش می‌یابند اما تغییرات غیرطبیعی نگران‌کننده در ساختار سلولی مشاهده نمی‌شود و خطر پیشرفت آن به سرطان پایین است.

 

وی ادامه داد: بر اساس راهنمای کالج سلطنتی متخصصان زنان و زایمان بریتانیا، احتمال پیشرفت هیپرپلازی بدون آتیپی به سرطان آندومتر کمتر از پنج درصد طی ۲۰ سال است.

 

این متخصص زنان و زایمان افزود: نوع دوم، هیپرپلازی همراه با آتیپی یا نئوپلازی داخل اپی‌تلیالی آندومتر (EIN) است که در آن تغییرات غیرطبیعی سلولی مشاهده می‌شود و به‌عنوان یک ضایعه پیش‌سرطانی شناخته می‌شود.

 

وی خاطرنشان کرد: بر اساس همین راهنما، احتمال پیشرفت نوع همراه با آتیپی به سرطان طی ۲۰ سال حدود ۲۸ درصد برآورد شده است. همچنین در برخی بیماران ممکن است سرطان آندومتر از ابتدا به‌طور هم‌زمان وجود داشته باشد، اما در نمونه‌برداری اولیه شناسایی نشده باشد؛ بنابراین تشخیص نوع بیماری و بررسی پاتولوژی اهمیت اساسی دارد.

 

تشخیص با سونوگرافی به‌تنهایی امکان‌پذیر نیست

 

دکتر حسینی با اشاره به روش‌های تشخیص این عارضه گفت: سونوگرافی واژینال یکی از روش‌های اصلی بررسی ضخامت و ساختار آندومتر است، اما به‌تنهایی نمی‌تواند هیپرپلازی یا سرطان را به‌طور قطعی تشخیص دهد. وی افزود: در صورت وجود علائم یا عوامل خطر، ممکن است نمونه‌برداری از آندومتر برای بررسی میکروسکوپی و پاتولوژی انجام شود. همچنین در برخی بیماران، هیستروسکوپی به پزشک امکان می‌دهد داخل رحم را مشاهده کند و در صورت نیاز از قسمت‌های مشکوک نمونه بگیرد یا ضایعاتی مانند پولیپ را خارج کند.

 

وی تصریح کرد: کورتاژ تشخیصی نیز در برخی شرایط برای تهیه نمونه مناسب از بافت داخلی رحم استفاده می‌شود و انتخاب روش بررسی به سن، وضعیت یائسگی، علائم و یافته‌های سونوگرافی بستگی دارد.

 

همه زنان به جراحی نیاز ندارند

 

این متخصص زنان و زایمان با تأکید بر اینکه درمان ضخیم شدن آندومتر به نوع بیماری و شرایط فرد بستگی دارد، گفت: در بسیاری از موارد هیپرپلازی بدون آتیپی، درمان دارویی با داروهای پروژسترونی انجام می‌شود. این داروها با متعادل کردن اثر استروژن، به کنترل رشد آندومتر و بازگشت تدریجی بافت به وضعیت طبیعی کمک می‌کنند.

 

وی ادامه داد: پروژسترون ممکن است به شکل قرص خوراکی یا وسیله داخل رحمی آزادکننده لوونورژسترل تجویز شود. در بسیاری از بیماران، سیستم داخل رحمی آزادکننده پروژسترون نسبت به درمان خوراکی پاسخ درمانی بهتری دارد. البته انتخاب دارو و مدت درمان باید توسط متخصص زنان انجام شود.

 

دکتر حسینی خاطرنشان کرد: در طول درمان، پیگیری پزشکی و در موارد لازم نمونه‌برداری‌های دوره‌ای اهمیت دارد؛ زیرا توقف خونریزی به‌تنهایی به معنای برطرف شدن تغییرات سلولی آندومتر نیست.

 

وی درباره موارد نیازمند جراحی نیز گفت: جراحی برای همه زنان مبتلا به ضخیم شدن آندومتر ضروری نیست، اما در موارد هیپرپلازی همراه با آتیپی، احتمال بالای وجود سرطان، عدم پاسخ مناسب به درمان دارویی یا عود بیماری ممکن است ضرورت پیدا کند.

 

وی افزود: در زنانی که هیپرپلازی همراه با آتیپی دارند و قصد بارداری در آینده ندارند، برداشتن رحم یا هیسترکتومی می‌تواند درمان قطعی محسوب شود. در بیمارانی که تمایل به حفظ باروری دارند، ممکن است با ارزیابی دقیق متخصص، درمان دارویی همراه با پیگیری نزدیک انتخاب شود.

 

عوارض جراحی چقدر است؟

 

دکتر حسینی با اشاره به نگرانی برخی زنان از عوارض جراحی اظهار کرد: روش‌های مداخله‌ای از نظر میزان تهاجمی بودن و عوارض با یکدیگر تفاوت دارند. برای مثال، هیستروسکوپی تشخیصی معمولاً روشی کم‌تهاجمی است و نیازی به برش شکمی ندارد.

 

وی افزود: خونریزی، عفونت، سوراخ شدن دیواره رحم، آسیب به بافت‌های اطراف و عوارض مربوط به بیهوشی از عوارض احتمالی هیستروسکوپی هستند که البته بسیاری از آن‌ها نادرند. این متخصص زنان و زایمان تأکید کرد: این آمار مربوط به هیستروسکوپی است و نباید به جراحی برداشتن رحم تعمیم داده شود. زیرا هیسترکتومی عمل بزرگ‌تری است و خطرات آن به روش جراحی، سن، بیماری‌های زمینه‌ای و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد.

 

آیا می‌توان از ضخیم شدن آندومتر پیشگیری کرد؟

 

وی با بیان اینکه نمی‌توان از تمام موارد ضخیم شدن آندومتر پیشگیری کرد، گفت: کنترل عوامل خطر می‌تواند احتمال بروز و پیشرفت این عارضه را کاهش دهد.

 

دکتر حسینی حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی منظم، کنترل دیابت و مقاومت به انسولین، تشخیص و درمان اختلالات تخمک‌گذاری و پرهیز از مصرف خودسرانه داروهای هورمونی را از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه برشمرد.

 

وی افزود: زنانی که دچار سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا نامنظمی طولانی‌مدت قاعدگی هستند، باید برای ارزیابی و دریافت درمان مناسب به پزشک مراجعه کنند. همچنین مصرف داروهای هورمونی، به‌ویژه استروژن در زنان دارای رحم، باید با تجویز و نظارت پزشک باشد.

 

باورهای غلط درباره ضخیم شدن دیواره رحم

 

این متخصص زنان و زایمان در ادامه به برخی باورهای نادرست درباره این عارضه اشاره کرد و گفت: یکی از باورهای غلط این است که هر نوع ضخیم شدن آندومتر به معنای سرطان است. در حالی که این تغییر می‌تواند ناشی از روند طبیعی چرخه قاعدگی یا بیماری‌های خوش‌خیم باشد و تنها بررسی‌های تشخیصی و در صورت لزوم نمونه‌برداری، ماهیت آن را مشخص می‌کند.

 

وی افزود: برخی زنان تصور می‌کنند اگر درد نداشته باشند، مشکلی وجود ندارد. در حالی که هیپرپلازی آندومتر ممکن است بدون درد و حتی بدون علامت باشد و نبود درد به معنای رد بیماری نیست.

 

دکتر حسینی با اشاره به این تصور نادرست که مصرف دمنوش‌ها و داروهای گیاهی می‌تواند ضخامت آندومتر را کاهش دهد، تصریح کرد: شواهد علمی معتبری برای درمان هیپرپلازی آندومتر با داروهای گیاهی وجود ندارد و استفاده از این مواد به جای درمان استاندارد ممکن است تشخیص و درمان بیماری را به تأخیر بیندازد.

 

وی ادامه داد: برخلاف تصور برخی افراد، هر زنی که آندومتر ضخیم دارد، نیازمند خارج کردن رحم نیست و بسیاری از موارد با درمان دارویی و پیگیری مناسب کنترل می‌شوند. همچنین قطع خونریزی به معنای درمان قطعی نیست و در بیمارانی که هیپرپلازی در آن‌ها تشخیص داده شده، پیگیری و نمونه‌برداری در فواصل توصیه‌شده اهمیت دارد.

 

دکتر حسینی تأکید کرد: ضخیم شدن آندومتر همیشه به معنای بیماری خطرناک نیست، اما نادیده گرفتن آن نیز تصمیم درستی محسوب نمی‌شود. زنان باید در صورت مشاهده خونریزی شدید یا طولانی‌مدت قاعدگی، لکه‌بینی بین دوره‌ها یا هرگونه خونریزی پس از یائسگی به متخصص زنان مراجعه کنند. زیرا تشخیص به‌موقع و انتخاب درمان متناسب با شرایط هر فرد، نقش مهمی در حفظ سلامت زنان و پیشگیری از عوارض احتمالی دارد.